مهران سماک

مهران سماک (در فهرست تجمیعی کانون حقوق بشر ایران مهران سماک مقدم، فرزند حمید) جوان ۲۷ ساله ساکن بندر انزلی در گیلان بود. ویکی‌پدیای فارسی سال تولد او را ۱۳۷۴ آورده است. او در کودکی هم‌بازی سعید عزت‌اللهی، بازیکن بعدی تیم ملی فوتبال، بود که پس از کشته شدنش در اینستاگرام ابراز همدردی کرد.

سه‌شنبه شب ۸ آذر ۱۴۰۱ (۲۹ نوامبر ۲۰۲۲)، پس از باخت تیم ایران به آمریکا در جام جهانی و در میانه خیزش زن، زندگی، آزادی، به گفته منابع نزدیک به خانواده به ایران اینترنشنال، او همراه نامزدش در خودرو در محله چراغ‌برق انزلی به نشانه شادی بوق می‌زد که نیروهای امنیتی به سرش شلیک کردند؛ صدای آمریکا و بی‌بی‌سی فارسی نیز روایت‌های مشابهی از شاهدان منتشر کردند. او پس از انتقال به بیمارستان جان باخت. ویکی‌پدیای فارسی به نقل از صدای آمریکا می‌نویسد او در آخرین استوری اینستاگرامش از مردم خواسته بود کنار هم باشند و بر اعتراضات خیابانی و اعتصابات تمرکز کنند.

به گزارش رادیو زمانه، رسانه‌های نزدیک به نیروهای امنیتی ابتدا کوشیدند قتل او را به گردن مخالفان حکومت بیندازند: تسنیم گفت او با سلاح شکاری هدف قرار گرفته و جعفر جوانمردی، فرمانده انتظامی انزلی، از «دستگیری مظنونان» خبر داد. سپس دادستان مرکز استان گیلان گفت مرگ او بر اثر اصابت گلوله ساچمه‌ای بوده است. سیدمجید احمدی، وکیل خانواده، ۱۵ آذر ۱۴۰۱ (۶ دسامبر ۲۰۲۲) خبر داد که سرهنگ سیدجعفر جوانمردی به اتهام عدم رعایت قانون نحوه به‌کارگیری سلاح منجر به قتل عمد تفهیم اتهام شده و در زندان مرکزی رشت بازداشت است؛ کانون حقوق بشر ایران پیش‌تر با انتشار تصاویر، جوانمردی و محمد پورخوش‌سعادت را از مأموران دخیل معرفی کرده بود. بی‌بی‌سی فارسی این پرونده را نخستین مورد شناخته‌شده محاکمه یک مأمور حکومت برای قتلی در اعتراضات ۱۴۰۱ خواند: به گفته وکیل خانواده، دادگاه نظامی یک گیلان حکم قتل عمد صادر کرد، شعبه ۲۶ دیوان عالی کشور آن را نقض و برای رسیدگی دوباره فرستاد و در فروردین ۱۴۰۳ دادگاه نظامی قزوین بار دیگر جوانمردی را به قصاص محکوم کرد.

او ۹ آذر ۱۴۰۱ (۳۰ نوامبر ۲۰۲۲) در گلزار شهدای بندر انزلی به خاک سپرده شد و حاضران شعارهایی از جمله «مرگ بر دیکتاتور» سر دادند. به گزارش رادیو زمانه، در مراسم هفتم او در ۱۵ آذر مردم انزلی دوباره اعتراض کردند و مأموران گاز اشک‌آور و گلوله ساچمه‌ای شلیک کردند. باشگاه فوتبال سپیدرود رشت پیامی در همدردی با باشگاه ملوان بندر انزلی منتشر کرد. فهرست ۶۶۲ نفره کانون حقوق بشر ایران (شماره ۳۹۵)، فهرست فارسی شورای ملی مقاومت (شماره ۵۶۳) و ویکی‌پدیای آلمانی نیز نام او را ثبت کرده‌اند.