اسرا پناهی

اسرا پناهی (نیز اسراء؛ نام خانوادگی کامل پناهی خانقاه)، فرزند احمد، دانش‌آموز ۱۵ ساله اهل اردبیل بود. بی‌بی‌سی فارسی و ویکی‌پدیای فارسی تاریخ تولد او را ۱۴ اسفند ۱۳۸۵ ثبت کرده‌اند؛ نزدیکانش به رادیو فردا گفتند او متولد فروردین ۱۳۸۶ بود. او همراه برادر و خواهرش با خانواده پدری‌اش زندگی می‌کرد. پدرش ۲۱ شهریور ۱۴۰۱، حدود یک ماه پیش از مرگ او، در زندان اردبیل اعدام شده بود.

روز چهارشنبه ۲۰ مهر ۱۴۰۱ (۱۲ اکتبر ۲۰۲۲)، مدیران برخی مدارس اردبیل دانش‌آموزان را بدون اجازه والدین برای شرکت در یک راهپیمایی حکومتی به میدان عالی‌قاپو بردند، جایی که قرار بود سرود «سلام فرمانده» را بخوانند. شماری از دانش‌آموزان مخالفت کردند و شماری علیه حکومت شعار دادند و نیروهای امنیتی با آنان درگیر شدند. مادرانی که روزنامه هم‌میهن سخنانشان را نقل کرد گفتند دختران ترسیده و کتک‌خورده را با اتوبوس به دبیرستان دخترانه شاهد بازگرداندند و آنجا با ورود مأموران به مدرسه درگیری دوباره شد و آمبولانس آمد.

اسرا از دانش‌آموزانی بود که به بیمارستان منتقل شدند. شاهدان و نزدیکانش به رادیو فردا گفتند او مورد ضرب و جرح قرار گرفت، به بیمارستان منتقل شد و همان‌جا بر اثر خونریزی داخلی جان باخت و در قبرستان علی‌آباد اردبیل به خاک سپرده شد. شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان ایران ابتدا خبر مرگ او را منتشر کرد، سپس آن را برای راستی‌آزمایی از بیانیه حذف کرد و در ۲۵ مهر اعلام کرد همکارانش در اردبیل تأیید کرده‌اند که او در روز حمله جان باخته و دانش‌آموز دیگری از همان مدرسه در کما است. روایت‌ها درباره بیمارستان و تاریخ یکسان نیست: بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید او ۲۱ مهر در بیمارستان امام خمینی جان باخت، برخی روایت‌ها از بیمارستان فاطمی نام می‌برند و فهرست تجمیعی کانون حقوق بشر ایران و شورای ملی مقاومت تاریخ ۲۲ مهر را آورده‌اند.

مقامات و رسانه‌های حکومتی روایت‌های متناقضی ارائه دادند: بیماری قلبی مادرزادی، که عموی او در ویدئوهایی که صداوسیما و شبکه دانا، نزدیک به سپاه، پخش کردند تکرار کرد و نزدیکانش به رادیو فردا گفتند این ویدئوها زیر فشار امنیتی ضبط شده است؛ خودکشی، که شهردار اردبیل و کاظم موسوی، نماینده اردبیل در مجلس، مطرح کردند؛ و این ادعا که او اصلا دانش‌آموز مدرسه شاهد نبوده است. کانون صنفی معلمان اردبیل، شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان و علی دایی، فوتبالیست اردبیلی، این روایت‌ها را رد کردند. نتایج مسابقات شنا و عکس‌هایی به نام او در فضای مجازی منتشر شد؛ نزدیکانش به رادیو فردا گفتند این‌ها به دختری هم‌نام در استان همسایه، آذربایجان شرقی، تعلق دارد.

مرگ او اعتراضات گسترده‌ای در اردبیل در پی داشت. فهرست ۶۶۲ نفره کانون حقوق بشر ایران (شماره ۱۱۷)، فهرست تجمیعی و فهرست زنان کشته‌شده در خیزش این نهاد (شماره ۱۰)، فهرست فارسی ۱۸۵ نفره (شماره ۲۷۷) و فهرست ۶۴۷ نفره (شماره ۲۸۷) شورای ملی مقاومت و مقاله‌هایی در ویکی‌پدیای فارسی و انگلیسی کشته شدن او را ثبت کرده‌اند.