خدانور لجه‌ای

خدانور لجه‌ای (لجعه‌ای)، زاده‌ی ۱۰ مهر ۱۳۷۴ (۲ اکتبر ۱۹۹۵) در زاهدان، سیستان و بلوچستان بود. بلوچ و سنی‌مذهب، ساکن محله شیرآباد، او و خانواده‌اش مدارک هویتی نداشتند. در گچ‌کاری کار می‌کرد، نامزد داشت و در اینستاگرام با ویدیوهای رقص و زندگی روزمره دنبال‌کنندگان زیادی پیدا کرده بود؛ گاهی با نام ناصر بلوچ و هشتگ یاغی شناخته می‌شد.

در تیر ۱۴۰۱ پس از درگیری با پسر یک بسیجی بازداشت شد. نزدیکان و گزارش حال‌وش می‌گویند ساعت‌ها در آگاهی زاهدان به میله پرچم بسته شد، تشنه بود و آب را دور از دسترسش گذاشتند؛ عکس‌های آن تحقیر، که ابتدا از حساب‌های وابسته به مأموران پخش شد، بعداً الهام‌بخش پرفورمنس، هنر خیابانی و ژست‌های همبستگی در ایران و خارج شد. نزدیکان می‌گویند برای کمتر شدن کتک رشوه سنگین دادند و حدود یک ماه بعد با وثیقه آزاد شد، کمی پیش از جمعه خونین.

در ۸ تا ۹ مهر ۱۴۰۱، پس از جمعه خونین زاهدان، گزارش‌های مستقل حقوق بشری بلوچ (از جمله حال‌وش) و ویکی‌پدیای فارسی می‌گویند با گلوله جنگی از ناحیه کلیه و پا زخمی شد. مردم او را به بیمارستان تأمین اجتماعی بردند؛ نزدیکان می‌گویند رسیدگی نشد یا به تأخیر افتاد و زخم نزدیک نخاع پایش را بی‌حس کرده بود. صبح ۱۰ مهر ۱۴۰۱ (۲ اکتبر ۲۰۲۲)، روز تولد ۲۷ سالگی‌اش، جان باخت. به روایت خانواده یکی از خواهرانش پس از کشته‌شدن او درگذشت. دادستان بعداً او را سارق مسلح در درگیری جداگانه خواند و گاه تبعه افغانستان نامید؛ خواهرش، فکت‌نامه، رادیو زمانه، بی‌بی‌سی فارسی و منابع مستقل آن ادعا را رد می‌کنند و روایت تیراندازی اعتراضات و غفلت پزشکی را نگه می‌دارند.

در اینستاگرام نوشته بود «خستم از این زندان که نامش زندگیست» و «برای خوب بودن باید تاوان داد». نامش کنار ژینا امینی، نیکا شاکرمی و دیگر چهره‌های زن، زندگی، آزادی به یاد مانده است.